Drie invalshoeken op je productieproces

Om het verschil tussen Lean, Kaizen en Six Sigma te begrijpen, helpt het om naar je proces te kijken als een waardestroom. Van de vraag van je klant tot het moment dat je levert, doorloopt elk product een reeks stappen. In die keten kun je op drie manieren naar verspilling kijken:

1. De doorlooptijd van je proces

Als een klant iets bestelt en het duurt een week voordat het er is, terwijl je maar één uur daadwerkelijk waarde toevoegt, dan zit er enorm veel verspilling in wachttijden, transport en voorraad. Al die tijd tussen de stappen waarin je niks doet, dat zijn doorlooptijdverspillingen. Dit pak je aan met Lean.

2. De effectiviteit van je middelen

Je hebt machines en mensen die waarde toevoegen. In een ideale wereld draaien die machines permanent op maximale snelheid en maken ze alleen goede producten. In de praktijk staan machines stil door storingen, draaien ze niet op volle capaciteit door kleine stops en maken ze soms afkeur. Dit pak je aan met TPM (Total Productive Maintenance).

3. Je materiaalbalans

Van alles wat je inkoopt, zoals grondstoffen, halffabricaten, verpakkingsmateriaal, energie, hoeveel procent komt uiteindelijk in je eindproduct terecht? Hoe veel gooi je weg door afkeur of proces verspilling? Dit pak je aan met TQM (Total Quality Management) of Six Sigma.

Lean, TPM, TQM en Six Sigma zijn dus verschillende "brillen" die je opzet om specifieke verspillingen te zien. Kaizen is de onderliggende methode waarmee je de verspillingen die je ziet, daadwerkelijk oplost, samen met je team, bottom-up, in kleine stappen.

Value Stream Mapping

Een belangrijke Lean-tool is de Value Stream Map. Hiermee breng je de hele waardestroom in kaart: van klantorder tot levering. Je tekent letterlijk alle stappen uit en meet hoe lang elke stap duurt. Zo zie je direct waar de grootste verspillingen zitten. Vaak zit dit in de wachttijden tussen de stappen, niet in de stappen zelf.

Met die informatie kun je gericht verbeteringen doorvoeren: stappen samenvoegen, voorraad verminderen, onnodig transport elimineren. Het resultaat is een "lean systeem" waarin werk soepel doorstroomt zonder ophopingen of vertragingen.

Lean in 4 stappen

De aanpak wordt duidelijk omschreven in ons artikel: identificeer waarde, breng de waardestroom in kaart, creëer flow en laat de klant "trekken". Pull in plaats van push betekent dat je alleen produceert wat nodig is, op het moment dat het nodig is. Geen buffers, geen overproductie.

DMAIC: de Six Sigma-cyclus

Six Sigma werkt volgens een gestructureerde aanpak:

• Define: Definieer het probleem en het doel
• Measure: Meet de huidige prestatie en variatie
• Analyze: Analyseer de oorzaken van variatie met statistische tools
• Improve: Implementeer verbeteringen om variatie te verminderen
• Control: Borg de oplossing en monitor de nieuwe prestatie

Deze cyclus lijkt op de PDCA-cyclus, maar legt een zwaarder accent op data en statistiek. Six Sigma-projecten worden geleid door speciaal opgeleide experts (Green Belts, Black Belts) die diepgaande analyses kunnen uitvoeren.

Go to the Gemba

De eerste stap van Kaizen: ga naar de werkvloer, naar de plek waar het werk gebeurt (de "gemba"). Verzamel daar alle knelpunten, verspillingen en ideeën. Dit doe je met een whiteboard of digitaal verbeterbord waar iedereen zijn ideeën kan aandragen.

Prioriteren: impact versus effort

Als je het goed doet, krijg je honderden verbeterideeën. Om te bepalen waar je begint, gebruik je de Effort/Impact Matrix:

• Impact: Hoeveel brengt dit ons dichterbij ons doel?
• Effort: Hoeveel tijd, energie en geld kost dit?

Je rangschikt alle ideeën in vier kwadranten en begint logischerwijs met verbeteringen die veel impact hebben en weinig moeite kosten. Doordat je dit samen doet, ontstaat draagvlak,want niemand hoeft te gissen waarom bepaalde keuzes gemaakt worden.

Eerst begrijpen, dan handelen

Een belangrijk verschil tussen Kaizen en de westerse aanpak is dat je niet alleen oplossingen bedenkt, maar eerst aandacht besteedt aan het begrijpen van het probleem.

Gebruik technieken als:

• 5 x Why: Vraag vijf keer "waarom" om door te graven naar de grondoorzaak
• Ishikawa-diagram: Brainstorm over alle mogelijke oorzaken
• 5W1H: Beschrijf het symptoom (Wat, Waar, Wanneer, Wie, Waarom, Hoe)

Pas als je de grondoorzaak hebt gevonden, ga je een oplossing implementeren. Dit voorkomt dat je zeven verschillende oplossingen probeert voordat je bij toeval de échte oorzaak te pakken hebt.

Deze aanpak zie je terug in de PDCA-cyclus: Plan (begrijp het probleem), Do (test de oplossing), Check (meet het effect), Act (borg of pas aan).

Hoe Lean, Kaizen en Six Sigma samenwerken

Lean, Kaizen en Six Sigma zijn complementaire tools die elkaar versterken.

Kaizen als verbeterfilosofie

Kaizen is de basis. Het is de cultuur waarin iedereen meedenkt over verbeteren en waarin je samen problemen oplost. Zonder die cultuur stranden Lean en Six Sigma vaak, omdat verbeteringen top-down worden opgelegd en geen draagvlak krijgen.

Lean en Six Sigma als brillen

Lean en Six Sigma zijn verschillende "brillen" die je opzet om specifieke problemen te zien:

• Zie je lange doorlooptijden en veel wachttijd? Zet je Lean-bril op.
• Zie je veel variatie en afkeur? Zet je Six Sigma-bril op.
• Zie je beide? Gebruik Lean Six Sigma.

Kaizen als uitvoeringsmethode

Eenmaal je weet welk probleem je moet aanpakken (Lean of Six Sigma heeft het geïdentificeerd), gebruik je Kaizen om het op te lossen:

1. Ga naar de werkvloer en bespreek het probleem met het team
2. Analyseer de grondoorzaak samen
3. Bedenk verbeteringen en prioriteer ze (Impact/Effort)
4. Voer de verbeteringen uit volgens PDCA
5. Borg de nieuwe werkwijze

Een praktijkvoorbeeld

Stel: je Six Sigma-analyse toont aan dat je zaagmachine een spreiding heeft van 2 mm terwijl de specificatie ±0,5 mm is. Dat is je probleem.

Nu zet je Kaizen in: je gaat met het team naar de machine en vraagt: "Waarom hebben we deze spreiding?" Samen analyseren jullie de grondoorzaak (misschien slijtage van het zaagblad, misschien verkeerde instelling, misschien trillingen).

Jullie bedenken verbeteringen, testen de meest logische, meten het resultaat en borgen de nieuwe werkwijze. Zo los je een Six Sigma-probleem op met de Kaizen-methode.

Welke methode kies je wanneer?

De vraag is dus niet "Lean óf Kaizen óf Six Sigma", maar "wanneer gebruik ik welke bril?" Elke methode heeft zijn eigen toepassingsgebied.

Kies voor Lean wanneer:

• Je processen traag en omslachtig zijn
• Er lange wachttijden zijn tussen stappen
• Je veel voorraad of onnodige bewegingen ziet
• Je snel resultaat wilt zonder zware statistiek

Kies voor Six Sigma wanneer:

• Je te maken hebt met veel variatie of defecten
• Kwaliteitsproblemen hardnekkig zijn
• Je data beschikbaar hebt voor analyse
• Je bereid bent te investeren in training en een langer traject

Gebruik altijd Kaizen om:

• Een verbetercultuur op te bouwen
• Je hele organisatie te betrekken
• Lean of Six Sigma-problemen op te lossen met het team
• Draagvlak te creëren voor verbeteringen

Start met verbeteren

Lean, Kaizen en Six Sigma zijn dus complementaire tools die elkaar versterken. Kaizen is de verbeterfilosofie die je hele organisatie bottom-up activeert, Lean pakt verspillingen in de processtroom aan en Six Sigma verbetert de proceskwaliteit. De kracht zit in de combinatie.

Begin met het opbouwen van een Kaizen-cultuur waarin iedereen meedenkt. Gebruik Lean om snel verspillingen weg te werken. Zet Six Sigma in voor complexe kwaliteitsproblemen. Zo creëer je een compleet verbeterprogramma waarin dagelijkse kleine stapjes, snelle procesoptimalisaties en grondige kwaliteitsverbeteringen samenkomen.

Wil je aan de slag met het opbouwen van zo'n verbetercultuur? Ontdek hoe je begint met verbeteren of vraag een demo aan van Cierpa Kaizen om te zien hoe software je verbeterproces kan ondersteunen.